Przeciwdziałanie odleżynom u pacjentów leżących – materac, pielęgnacja i codzienna profilaktyka
Odleżyny, nazywane również uszkodzeniami skóry związanymi z uciskiem, mogą powstawać u osób o ograniczonej mobilności. Najczęściej pojawiają się w miejscach, w których kości znajdują się blisko powierzchni skóry, takich jak pięty, okolica krzyżowa, biodra, kostki czy łokcie.
Ryzyko można ograniczać przez regularną ocenę skóry, zmianę pozycji, dbanie o higienę i odpowiednio dobrany materac. Nie ma jednak jednego materaca ani harmonogramu zmian pozycji, które będą właściwe dla każdej osoby. Profilaktykę warto ustalić z pielęgniarką, lekarzem lub innym członkiem zespołu opiekującego się pacjentem.
Kto jest narażony na odleżyny?
Ryzyko może wzrastać, gdy osoba:
- przez długi czas leży lub siedzi w jednej pozycji;
- ma trudności z samodzielną zmianą ułożenia;
- ma ograniczone czucie lub nie może zasygnalizować bólu i dyskomfortu;
- ma wilgotną skórę, na przykład z powodu nietrzymania moczu lub potu;
- jest osłabiona, niedożywiona albo ma problemy z krążeniem;
- korzysta z urządzeń lub elementów wyposażenia, które stale uciskają skórę.
Odleżyny mogą wystąpić także u osób siedzących przez wiele godzin, na przykład w wózku. Dlatego warto oceniać nie tylko materac, ale również siedzisko, poduszkę przeciwuciskową oraz sposób ułożenia ciała.
Jak rozpoznać wczesne zmiany na skórze?
Podczas codziennej pielęgnacji zwracaj uwagę na skórę w okolicy pięt, kostek, bioder, łopatek, łokci i kości krzyżowej. Obserwuj, czy pojawiła się zmiana koloru, otarcie, pęcherz, obrzęk lub rana. Niepokojące mogą być również ból, miejscowe ocieplenie albo stwardnienie skóry.
U osób o ciemniejszej karnacji wczesna zmiana nie zawsze wygląda jak typowe zaczerwienienie. Porównuj wygląd i temperaturę danego miejsca z otaczającą skórą oraz zwracaj uwagę na zgłaszany ból lub tkliwość.
Jeśli zauważysz utrzymującą się zmianę, skontaktuj się z pielęgniarką lub lekarzem. Nie masuj ani nie pocieraj zaczerwienionego lub bolesnego miejsca.
Zmiana pozycji powinna być dopasowana do pacjenta
Regularne odciążanie miejsc narażonych na ucisk jest ważną częścią profilaktyki. Nie należy jednak zakładać, że każdą osobę trzeba obracać dokładnie co dwie godziny. Odpowiedni rytm zależy między innymi od stanu skóry, możliwości samodzielnego poruszania się, komfortu pacjenta, jego snu oraz rodzaju używanego materaca.
Osobom, które nie mogą samodzielnie zmieniać pozycji, należy pomagać zgodnie z ustalonym planem opieki. Podczas zmiany ułożenia sprawdź, czy poprzednio obciążone miejsca zostały odciążone i czy żadna część ciała nie opiera się o twardy przedmiot, przewód lub element urządzenia medycznego.
Szczególnej uwagi wymagają pięty. Sposób ich odciążenia warto uzgodnić z personelem medycznym, aby nie powodować ucisku w innym miejscu ani nie pogorszyć stabilności ułożenia nóg.
Materac piankowy czy zmiennociśnieniowy?
Materac pomaga rozłożyć nacisk, ale jego dobór powinien uwzględniać ryzyko odleżyn, stan skóry, masę ciała i sprawność pacjenta. Sama nazwa „materac przeciwodleżynowy” nie przesądza, czy dany model będzie odpowiedni.
https://medikop.pl/pl/p/Materac-przeciwodlezynowy-piankowy-typu-gofr-200x90x10/4857
Materac piankowy
Materace piankowe nie wymagają pompy ani zasilania. Warto sprawdzić, czy dany model jest przeznaczony do redystrybucji nacisku, jakie ma wymiary i dopuszczalne obciążenie oraz czy pasuje do łóżka.
Wytyczne wskazują na stosowanie odpowiednich powierzchni piankowych redystrybuujących nacisk u osób zagrożonych odleżynami. Nie oznacza to, że każdy zwykły materac piankowy zapewni takie działanie.
Materac zmiennociśnieniowy
Materac zmiennociśnieniowy ma komory napełniane przez pompę. Zmiany ciśnienia w poszczególnych komorach pomagają okresowo zmieniać rozkład nacisku. Taki model może być rozważany, gdy powierzchnia piankowa nie zapewnia wystarczającego odciążenia lub gdy istnieją wskazania do zastosowania bardziej zaawansowanej powierzchni.
Materac dynamiczny również nie zastępuje oceny skóry ani zmiany pozycji. Należy korzystać z niego zgodnie z instrukcją producenta i zaleceniami osoby prowadzącej opiekę.
Codzienna pielęgnacja skóry
Skórę myj delikatnie, a po umyciu osuszaj bez mocnego pocierania. Staraj się ograniczać długotrwałą wilgoć — zmieniaj mokrą odzież i pościel, a przy nietrzymaniu moczu zapytaj personel medyczny o właściwą ochronę skóry.
Kremy lub preparaty barierowe mogą być potrzebne w określonych sytuacjach, na przykład przy narażeniu na wilgoć. Ich dobór warto omówić z pielęgniarką lub lekarzem. Nie wcieraj intensywnie kosmetyków w miejsca narażone na ucisk.
Znaczenie ma również ogólny stan odżywienia. Jeśli pacjent traci na wadze, ma słaby apetyt lub trudności z jedzeniem i piciem, zgłoś to lekarzowi lub dietetykowi. Suplementy nie powinny być wprowadzane automatycznie jako sposób zapobiegania odleżynom.
Jak wybrać materac przeciwodleżynowy?
Przed zakupem sprawdź:
- czy materac pasuje do łóżka i jest przeznaczony do potrzeb pacjenta;
- dopuszczalne obciążenie i wymiary;
- sposób czyszczenia oraz rodzaj pokrowca;
- czy model wymaga pompy i stałego dostępu do zasilania;
- czy pacjent może swobodnie zmieniać pozycję na materacu;
- zalecenia pielęgniarki, lekarza lub fizjoterapeuty.
W ofercie Medikop znajdują się materace piankowe i zmiennociśnieniowe. Przed zakupem porównaj parametry konkretnego modelu z potrzebami pacjenta i zaleceniami osoby prowadzącej opiekę.
Najczęstsze pytania
Czy materac przeciwodleżynowy zapobiega wszystkim odleżynom?
Nie. Materac jest jednym z elementów profilaktyki. Ważne są również ocena skóry, odciążanie miejsc narażonych na ucisk, zmiana pozycji i odpowiednia pielęgnacja.
Jak często zmieniać pozycję pacjenta?
Częstotliwość powinna być dopasowana do stanu pacjenta i ustalonego planu opieki. Jeśli pacjent nie może samodzielnie zmieniać ułożenia, poproś personel medyczny o wskazówki dotyczące bezpiecznego harmonogramu.
Co zrobić, gdy pojawi się rana lub pęcherz?
Skontaktuj się z pielęgniarką lub lekarzem w celu oceny zmiany i ustalenia dalszego postępowania. Nie masuj ani nie lecz rany samodzielnie wyłącznie przez zmianę materaca.
Profilaktyka odleżyn wymaga kilku działań: regularnej oceny skóry, indywidualnie dobranej zmiany pozycji, ograniczania wilgoci i właściwie dobranej powierzchni do spania. Materac może wspierać redystrybucję nacisku, ale sam nie zastępuje planu opieki. Jeśli zauważysz zmianę na skórze lub nie wiesz, który typ materaca wybrać, skonsultuj się z personelem medycznym.
Opracowanie merytoryczne: Paweł Kopytko — specjalista ds. sprzętu rehabilitacyjnego w MEDIKOP